← wszystkie artykuły

Ból barku – stożek rotatorów, zamrożony bark, zapalenie kaletki

Ten tekst towarzyszy filmowi „Skąd boli Twoja ręka?” i nagraniu o zamrożonym barku. Jest częścią serii siedmiu artykułów – mapę wszystkich pięciu źródeł bólu ręki znajdziesz w artykule głównym.

Boli bok ramienia, mniej więcej tam, gdzie kończy się mięsień naramienny. Nie możesz spać na tym boku. Sięgnięcie do tylnej kieszeni albo zapięcie stanika stało się problemem. Jeśli to Twój obraz, źródłem bólu jest prawdopodobnie sam staw barkowy – a nie szyja czy nerw. W tym artykule opisuję trzy najczęstsze przyczyny: uszkodzenie stożka rotatorów (rotator cuff), zamrożony bark (frozen shoulder) i zapalenie kaletki podbarkowej (subacromial bursitis). Wyjaśniam też, dlaczego obrazek nie mówi, czy bark boli, co daje zabieg, a co czas – i dlaczego przy zamrożonym barku warto zbadać cukier.

W skrócie

Obrazek to nie rozpoznanie – tym razem od strony barku

Zacznijmy od tego, co ultrasonografia i rezonans pokazują u ludzi, których bark nie boli. W badaniu 411 ochotników bez objawów pełnościenne rozerwanie stożka rotatorów miało 13 procent osób w wieku od pięćdziesięciu do pięćdziesięciu dziewięciu lat, 20 procent sześćdziesięciolatków, 31 procent siedemdziesięciolatków i 51 procent osób po osiemdziesiątce [1]. Autorzy napisali, że takie rozerwania trzeba w pewnym stopniu traktować jako normalne zużycie, niekoniecznie powodujące ból. Gdy przebadano wszystkich mieszkańców japońskiej wsi, dwa na trzy rozerwania stożka rotatorów nie bolały wcale [2]. A u 51 mężczyzn w wieku od czterdziestu do siedemdziesięciu lat bez dolegliwości ultrasonografia wykazała jakąś nieprawidłowość u 96 procent – pogrubienie kaletki, częściowe rozerwanie, zmiany zwyrodnieniowe stawu barkowo-obojczykowego [3]. To mała grupa, ale kierunek jest jednoznaczny.

Wniosek dla Ciebie: opis „uszkodzenie stożka rotatorów” w wyniku badania mówi, co jest zużyte – nie mówi, czy to boli. Dlatego wytyczne dotyczące bólu barku są zgodne, że rozpoznanie zaczyna się od wywiadu, czerwonych flag i badania klinicznego, a rezonans zwykle nie jest zalecany na początku [4].

Skąd wiadomo, że to bark

Ból z barku ma swój charakter. Czujesz go z boku ramienia, w okolicy przyczepu mięśnia naramiennego. Nasila się przy ruchu barku – uniesieniu ręki, sięgnięciu do tyłu, za głowę – a nie przy ruchu szyi. I boli w nocy, zwłaszcza gdy leżysz na tym boku.

Ból nocny to objaw prowadzący. W prospektywnej kohorcie 973 chorych zakwalifikowanych do naprawy stożka rotatorów zaburzenia snu zgłaszało 88,4 procent, a noce zaburzone bólem – 94,3 procent [5]. To populacja wyselekcjonowana, przed operacją – więc nie znaczy to, że dziewięć na dziesięć osób z bólem barku nie śpi. Znaczy to, że jeśli bark budzi Cię w nocy, jesteś w bardzo licznym towarzystwie.

Pojedyncze testy kliniczne barku są słabe. Dwa najczęściej używane testy „ciasnoty podbarkowej” – Neera i Hawkinsa–Kennedy’ego – mają swoistość 60 i 59 procent, czyli niewiele lepszą niż rzut monetą [6]. Dlatego w gabinecie liczy się całość obrazu: gdzie boli, co prowokuje, czy zakres ruchu biernego jest zachowany, czy jest osłabienie z bólem przy oporowanych ruchach, czy badanie neurologiczne jest prawidłowe. I odróżnienie od szyi: przy bólu z korzenia szyjnego ból zaczyna się od łopatki i łagodnieje po położeniu ręki na głowie, a ściśnięcie ramienia boli bardziej niż ucisk barku – opisuję to w artykule głównym. U osób po sześćdziesiątce co czwarta z rozpoznaniem szyjnym ma jednocześnie rozpoznanie stożka rotatorów [7], więc czasem oba źródła trzeba leczyć naraz.

Stożek rotatorów i kaletka: co daje zabieg, a co czas

Zespół bólu podbarkowego (subacromial pain syndrome), dawniej „ciasnota podbarkowa” – to najczęstsze rozpoznanie w bolącym barku: zapalenie kaletki, tendinopatia ścięgien stożka, częściowe uszkodzenia. Przez lata leczono go artroskopowym „oczyszczeniem” przestrzeni podbarkowej. Dwa badania z zabiegiem pozorowanym zmieniły ten obraz. W brytyjskim badaniu CSAW na 313 chorych dekompresja podbarkowa nie była lepsza od samej artroskopii diagnostycznej, a obie operacje przewyższały brak leczenia o wartość poniżej progu istotności klinicznej [8]. Fińskie badanie FIMPACT na 210 chorych z dwuletnią obserwacją dało ten sam wniosek [9]. Dlatego pierwszym leczeniem jest fizjoterapia ukierunkowana na siłę i kontrolę łopatki, w razie potrzeby wsparta zastrzykiem do kaletki, a operacja jest wyjątkiem, nie regułą.

Co to oznacza w praktyce, gdy boli kaletka? Po pierwsze – czas i cierpliwość: w podstawowej opiece zdrowotnej pełne wyzdrowienie po miesiącu zgłaszało 23 procent chorych z nowym epizodem bólu barku, a po roku 59 procent, przy czym współistniejący ból szyi był jednym z dwóch niezależnych czynników przepowiadających przetrwanie objawów [19]. Po drugie – ćwiczenia, które wzmacniają mięśnie stożka i uczą łopatkę pracy, zamiast oszczędzania ręki. Po trzecie – zastrzyk do kaletki jako wsparcie na okres, gdy ból uniemożliwia ćwiczenie, a nie jako leczenie samo w sobie. Wytyczne dla tego rozpoznania nie zalecają dekompresji podbarkowej [20].

Rozerwanie stożka rotatorów to inna sprawa – i tu odpowiedź zależy od tego, kto i jakie rozerwanie ma. W fińskim badaniu 180 barków z objawowym, nieurazowym rozerwaniem ścięgna nadgrzebieniowego fizjoterapia, sama akromioplastyka i naprawa ścięgna dawały po dwóch latach, a potem po ponad sześciu, praktycznie ten sam wynik czynnościowy [10]. Przegląd Cochrane z 2019 roku stwierdza, że nie ma pewności, czy naprawa daje klinicznie znaczące korzyści wobec leczenia zachowawczego – z wyraźnym zastrzeżeniem, że wniosek nie dotyczy rozerwań urazowych, dużych ani młodych chorych [11]. Jest jednak kontrapunkt: w norweskim badaniu 103 chorych z rozerwaniem do trzech centymetrów pierwotna naprawa była po dziesięciu latach wyraźnie lepsza od fizjoterapii, a różnice rosły z czasem [12].

Uczciwe podsumowanie brzmi więc tak: w nieurazowych rozerwaniach u starszych osób ćwiczenia są równie dobre przez lata; w wybranych mniejszych rozerwaniach, zwłaszcza u młodszych i po urazie, naprawa wygrywa w perspektywie dekady. Które rozerwanie jest Twoje – to ustala badanie, wiek, mechanizm, wielkość uszkodzenia i to, czego oczekujesz od ręki.

Zamrożony bark: kobieta 40–60 lat, cukier i tarczyca

Zamrożony bark (frozen shoulder, adhesive capsulitis) to sztywność, w której nie da się unieść ręki nawet biernie – nawet gdy ktoś podnosi ją za Ciebie. Najpierw ból, potem tygodniami narastająca sztywność: czesanie, zapinanie stanika, sięganie do tylnej kieszeni stają się niemożliwe. Typowa pacjentka to kobieta między czterdziestym a sześćdziesiątym rokiem życia, zwykle bez żadnego urazu [13]. Popularna liczba „dwa do pięciu procent populacji” nie ma weryfikowalnego źródła, więc jej tu nie używam.

Dwie rzeczy warto wiedzieć. Pierwsza: co trzecia osoba z zamrożonym barkiem ma cukrzycę – w metaanalizie 30 procent chorych z zamrożonym barkiem miało cukrzycę, a osoby z cukrzycą miały pięciokrotnie większe ryzyko tej choroby [14]; w analizie badań podłużnych iloraz szans wyniósł 3,69 [15]. Cukrzyca bywa przy tym jeszcze nierozpoznana. Zamrożony bark to więc dobry moment, żeby zbadać glikemię – i tarczycę, bo jej choroby również sprzyjają.

Druga: model „trzech faz i samo przejdzie” nie ma potwierdzenia. Przegląd siedmiu badań z nieleczonymi grupami kontrolnymi nie znalazł dowodów na klasyczny scenariusz „zamrażanie – zamrożenie – odmrażanie” z pełnym ustąpieniem bez leczenia; poprawa zakresu ruchu po jednym do czterech lat była niepełna, a największa poprawa następowała wcześnie, nie późno [16]. U wielu osób sztywność zostaje na lata. Czekanie nie jest planem.

Dobra wiadomość pochodzi z brytyjskiego badania UK FROST na 503 chorych: fizjoterapia z zastrzykiem glikokortykosteroidu, manipulacja w znieczuleniu i artroskopowe uwolnienie torebki dały po dwunastu miesiącach wyniki bez klinicznie istotnej różnicy, a operacja miała najwięcej poważnych zdarzeń niepożądanych [17]. Zaczynamy więc od najprostszego: wczesna fizjoterapia i zastrzyk dostawowy. Zabieg zostaje dla tych, u których to nie działa.

Co możesz sprawdzić sama lub sam

Ruch bierny. Stań przed lustrem. Spróbuj unieść bolącą rękę w bok i do przodu – zapamiętaj, dokąd dochodzi. Potem poproś kogoś, żeby uniósł ją za Ciebie, gdy Ty rozluźniasz mięśnie. Jeśli ręka „nie idzie” nawet biernie i zatrzymuje się w tym samym miejscu, to obraz sztywności stawu – typowy dla zamrożonego barku lub zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych. Jeśli biernie ręka idzie wyżej niż czynnie, a problemem jest ból i siła, to raczej ścięgna stożka rotatorów. Ta obserwacja nie zastępuje badania, ale porządkuje rozmowę na wizycie.

Co pogarsza. Ruch barku czy ruch szyi? Bark boli przy unoszeniu ręki i sięganiu do tyłu; szyja – przy odchylaniu i skręcaniu głowy. Jeśli nie masz pewności – ściśnij środek ramienia i porównaj z uciskiem samego barku (opis w artykule głównym).

Kiedy nie czekać

Najczęstsze pytania

Dlaczego bark boli bardziej w nocy? W leżeniu na boku ciężar ciała uciska staw i kaletkę, a bez ruchu i grawitacji rośnie przekrwienie i obrzęk zapalonych tkanek. Ból nocny zgłasza ogromna większość chorych z uszkodzeniem stożka rotatorów kwalifikowanych do operacji [5]. Pomaga spanie na plecach lub na drugim boku z poduszką pod bolącym ramieniem.

Czy zamrożony bark mija sam? Nie niezawodnie. Przegląd badań z nieleczonymi grupami kontrolnymi nie potwierdził modelu „samoistnego odmrożenia”; u wielu osób sztywność utrzymuje się latami [16]. Wczesna fizjoterapia z zastrzykiem daje po roku wynik równy operacji [17].

Czy zastrzyk zniszczy ścięgno? Pojedynczy zastrzyk glikokortykosteroidu do kaletki podbarkowej lub do stawu jest standardowym elementem leczenia i był ramieniem porównawczym w dużych badaniach [17]. Powtarzanych, wielokrotnych iniekcji w krótkim czasie się unika. O liczbie i miejscu zastrzyku decyduje badanie – nie sam opis wyniku ultrasonografii.

Czy muszę mieć rezonans? Zwykle nie na początku. Wytyczne zalecają rozpoczęcie od wywiadu, badania i leczenia zachowawczego [4]. Rezonans lub ultrasonografia są potrzebne, gdy podejrzewamy świeże urazowe rozerwanie, gdy leczenie nie działa albo gdy rozważamy zabieg. Pamiętaj, że po sześćdziesiątce „nieprawidłowy” obraz barku jest normą [1].

Co dalej

Jeśli rozpoznajesz swoje objawy, zanotuj: gdzie boli, od kiedy, czy był uraz, czy budzi w nocy, czy ręka idzie biernie wyżej niż czynnie, jakie masz choroby przewlekłe. Z takim opisem umów się na wizytę – badanie kliniczne i, w razie potrzeby, ultrasonografia wykonana w gabinecie pozwalają zwykle od razu ustalić, z którą z trzech opisanych chorób mamy do czynienia i od czego zacząć.

Umów wizytę

Źródła

  1. Tempelhof S, Rupp S, Seil R. Age-related prevalence of rotator cuff tears in asymptomatic shoulders. J Shoulder Elbow Surg 1999;8(4):296–299. doi:10.1016/s1058-2746(99)90148-9. PMID 10471998.
  2. Minagawa H, Yamamoto N, Abe H i wsp. Prevalence of symptomatic and asymptomatic rotator cuff tears in the general population: from mass-screening in one village. J Orthop 2013;10(1):8–12. doi:10.1016/j.jor.2013.01.008. PMID 24403741.
  3. Girish G, Lobo LG, Jacobson JA i wsp. Ultrasound of the shoulder: asymptomatic findings in men. AJR Am J Roentgenol 2011;197(4):W713–W719. doi:10.2214/AJR.11.6971. PMID 21940544.
  4. Lowry V, Lavigne P, Zidarov D i wsp. A synthesis of clinical practice guidelines for the management of shoulder pain. Arch Phys Med Rehabil 2024;105(2):411–426. doi:10.1016/j.apmr.2023.09.022. PMID 37832814.
  5. Feltri P, Audigé L, Candrian C i wsp.; ARCR_Pred Study Group. Sleep disturbance and night pain before and after arthroscopic rotator cuff repair. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 2025;33(4):1459–1471. doi:10.1002/ksa.12420. PMID 39189149.
  6. Hegedus EJ, Goode AP, Cook CE i wsp. Which physical examination tests provide clinicians with the most value when examining the shoulder? Update of a systematic review with meta-analysis of individual tests. Br J Sports Med 2012;46(14):964–978. doi:10.1136/bjsports-2012-091066. PMID 22773322.
  7. Zhang AL, Theologis AA, Tay B, Feeley BT. The association of cervical spine pathology with rotator cuff dysfunction. J Spinal Disord Tech 2015;28(4):E206–E211. doi:10.1097/BSD.0000000000000223. PMID 25393668.
  8. Beard DJ, Rees JL, Cook JA i wsp.; CSAW Study Group. Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain (CSAW): a multicentre, pragmatic, parallel group, placebo-controlled, three-group, randomised surgical trial. Lancet 2018;391(10118):329–338. doi:10.1016/S0140-6736(17)32457-1. PMID 29169668.
  9. Paavola M, Malmivaara A, Taimela S i wsp.; FIMPACT Investigators. Subacromial decompression versus diagnostic arthroscopy for shoulder impingement: randomised, placebo surgery controlled clinical trial. BMJ 2018;362:k2860. doi:10.1136/bmj.k2860. PMID 30026230.
  10. Kukkonen J, Ryösä A, Joukainen A i wsp. Operative versus conservative treatment of small, nontraumatic supraspinatus tears in patients older than 55 years: over 5-year follow-up of a randomized controlled trial. J Shoulder Elbow Surg 2021;30(11):2455–2464. doi:10.1016/j.jse.2021.03.133. PMID 33774172.
  11. Karjalainen TV, Jain NB, Heikkinen J i wsp. Surgery for rotator cuff tears. Cochrane Database Syst Rev 2019;12:CD013502. doi:10.1002/14651858.CD013502. PMID 31813166.
  12. Moosmayer S, Lund G, Seljom US i wsp. At a 10-year follow-up, tendon repair is superior to physiotherapy in the treatment of small and medium-sized rotator cuff tears. J Bone Joint Surg Am 2019;101(12):1050–1060. doi:10.2106/JBJS.18.01373. PMID 31220021.
  13. Walker-Bone K, Palmer KT, Reading I i wsp. Prevalence and impact of musculoskeletal disorders of the upper limb in the general population. Arthritis Rheum 2004;51(4):642–651. doi:10.1002/art.20535. PMID 15334439.
  14. Zreik NH, Malik RA, Charalambous CP. Adhesive capsulitis of the shoulder and diabetes: a meta-analysis of prevalence. Muscles Ligaments Tendons J 2016;6(1):26–34. doi:10.11138/mltj/2016.6.1.026. PMID 27331029.
  15. Dyer BP, Rathod-Mistry T, Burton C i wsp. Diabetes as a risk factor for the onset of frozen shoulder: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open 2023;13(1):e062377. doi:10.1136/bmjopen-2022-062377. PMID 36599641.
  16. Wong CK, Levine WN, Deo K i wsp. Natural history of frozen shoulder: fact or fiction? A systematic review. Physiotherapy 2017;103(1):40–47. doi:10.1016/j.physio.2016.05.009. PMID 27641499.
  17. Rangan A, Brealey SD, Keding A i wsp.; UK FROST Study Group. Management of adults with primary frozen shoulder in secondary care (UK FROST): a multicentre, pragmatic, three-arm, superiority randomised clinical trial. Lancet 2020;396(10256):977–989. doi:10.1016/S0140-6736(20)31965-6. PMID 33010843.
  18. Margaretten ME, Kohlwes J, Moore D, Bent S. Does this adult patient have septic arthritis? JAMA 2007;297(13):1478–1488. doi:10.1001/jama.297.13.1478. PMID 17405973.
  19. van der Windt DAWM, Koes BW, Boeke AJP i wsp. Shoulder disorders in general practice: prognostic indicators of outcome. Br J Gen Pract 1996;46(410):519–523. PMID 8917870.
  20. Lafrance S, Charron M, Roy JS i wsp. Diagnosing, managing, and supporting return to work of adults with rotator cuff disorders: a clinical practice guideline. J Orthop Sports Phys Ther 2022;52(10):647–664. doi:10.2519/jospt.2022.11306. PMID 35881707.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego ani konsultacji. Decyzje o leczeniu, w tym o zastrzyku lub zabiegu, podejmuje się indywidualnie po badaniu.

Autor: lek. Filip Płużański, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu, nr prawa wykonywania zawodu 3240339. O autorze Data publikacji: 15 września 2026 · Data ostatniej aktualizacji: 15 września 2026

← wszystkie artykuły